10-16 Mayıs Engelliler Haftası geldiğinde yine birçok mesaj paylaşılacak. “Farkındalık” vurguları yapılacak, iyi niyetli cümleler kurulacak, erişilebilirlik ve eşitlik üzerine konuşulacak. Elbette bunların hepsi kıymetli. Ancak artık şu gerçeği açıkça konuşmamız gerekiyor:
Engelliler Haftası, yalnızca hatırlama değil; yüzleşme haftası olmalıdır.
Çünkü bugün hâlâ birçok engelli birey ve ailesi günlük yaşamın içinde görünmeyen mücadeleler veriyor. Erişilebilir olmayan kaldırımlar, standartlara uygun yapılmayan rampalar, kapsayıcı olmaktan uzak eğitim ortamları, karar süreçlerinden dışlanan engelli bireyler, yalnız bırakılan aileler ve sahadan kopuk politikalar… Tüm bunlar bize aynı şeyi söylüyor:
Sorun çoğu zaman engellilik değil, toplumun ve sistemin yeterince dönüşememesidir.
Yıllardır engellilik alanında en çok eksik kalan konulardan biri, engelli bireyleri sürecin öznesi olarak görmemek oldu. Engelliler adına konuşuldu, kararlar alındı, projeler üretildi. Ancak çoğu zaman engellilerin kendileri masada yer bulamadı. Oysa gerçek kapsayıcılık, engelliler için konuşmak değil; engellilerin konuştuğu ve karar süreçlerine doğrudan katıldığı bir düzen kurabilmektir.
Bugün kamuda, yerel yönetimlerde, akademide ve sosyal yaşamın birçok alanında hâlâ eski alışkanlıkların etkisi hissediliyor. Engelli bireylerin deneyimi ve saha bilgisi yerine, çoğu zaman sembolik yaklaşımlar ön plana çıkıyor. Oysa engellilik alanı masa başında değil; yaşamın içinde anlaşılabilecek bir alandır.
Bu noktada engelli sivil toplum kuruluşlarının önemi bir kez daha ortaya çıkıyor. Çünkü bu yapılar yalnızca temsil görevi üstlenmiyor; aynı zamanda sahadaki sorunları görünür kılıyor, çözüm önerileri geliştiriyor ve hak savunuculuğunu büyütüyor. Güçlü bir sivil toplum olmadan, kalıcı dönüşüm üretmek mümkün değil.
Eğitim alanında da benzer bir tabloyla karşılaşıyoruz. Kapsayıcı eğitimden söz ediyoruz ama birçok özel gereksinimli öğrenci hâlâ yeterli destek alamıyor. Aileler sistem içinde yalnız kalıyor, öğretmenler desteklenmiyor, çocuklar ise anlaşılmayı bekliyor. Aynı şekilde erişilebilirlik konusunda da önemli eksikler devam ediyor. Rampa yapmak erişilebilirlik anlamına gelmiyor; önemli olan, o rampanın gerçekten kullanılabilir olmasıdır.
Bütün bu sorunlara rağmen umutsuz olmak için değil, daha güçlü mücadele etmek için sebeplerimiz var. Çünkü son yıllarda engellilik alanında hak temelli yaklaşımın daha görünür hâle gelmesi, sivil toplumun güçlenmesi ve katılımcı mekanizmaların oluşmaya başlaması önemli gelişmelerdir. Samsun’da kurulan Engelli Hakları İzleme ve Değerlendirme İl Kurulu gibi yapılar da bu açıdan dikkatle takip edilmesi gereken önemli adımlardır.
Ancak artık yalnızca konuşma değil, uygulama zamanı.
- Engelli bireyler karar mekanizmalarında aktif olarak yer almalı.
- Yerel yönetimler erişilebilirliği göstermelik değil, standartlara uygun biçimde ele almalı.
- Üniversiteler sahadan kopuk etkinlikler yerine STK’larla ve aktivistlerle birlikte çalışmalı.
- Eğitim sistemi kapsayıcılığı gerçekten hayata geçirmeli.
- Ailelerin görünmeyen yükü sosyal politikalarla hafifletilmeli. Çünkü engellilik bir yardım meselesi değil, bir hak meselesidir.
10-16 Mayıs Engelliler Haftası’nı anlamlı kılacak olan şey, yalnızca güzel sözler değildir. Asıl mesele; engelli bireylerin hayatını gerçekten kolaylaştıracak, eşitliği güçlendirecek ve katılımı artıracak adımlar atmaktır.
Unutulmamalıdır ki bir toplumun gelişmişliği, en çok da en kırılgan bireylerine sunduğu yaşamla ölçülür. Ve gerçek değişim, farkındalıkla değil; farkındalığın davranışa dönüşmesiyle başlar.
Yazar: Hasan Tahsin Yazıcı – Uzman Psikolojik Danışman /Samsun Engelliler Federasyonu Basın Sözcüsü / Engelli Hakları Aktivisti
